ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΑΝΤΩΝΑΤΟΣ ΣΠΥΡΟΣ, ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ - ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ - ΚΙΝ. ΤΗΛ. 6977987543 ΤΗΛ. 210-7219533 - E-MAIL: sorfeasmn@gmail.com ||| sorfeas@otenet.gr

Ψυχοφαρμακολογία

 

 

 

 

Απρίλιος 2014
Η υπονατριαιμία ως ανεπιθύμητη ενέργεια ψυχιατρικών φαρμάκων
Αντωνάτος Σπύρος

Εάν κάτι με ώθησε να αναφερθώ με αυτό το μικρό κείμενο περί υπονατριαιμίας, είναι η συχνότητα με την οποία μας καλούν οι συνάδελφοι παθολόγοι στο νοσοκομείο για να αποφανθούμε κατά πόσο είναι δυνατή η επαγωγή της από τη χορήγηση των αντικαταθλιπτικών SSRIs/SNRIs κατά κύριο λόγο. Η συχνότητα πρέπει να ομολογήσω πως έχει αυξηθεί το τελευταίο χρονικό διάστημα, χωρίς όμως να υπάρχει προφανής λόγος. Ως υπονατριαιμία ορίζεται η ελάττωση της συγκέντρωσης του νατρίου στον ορό (Na+) κάτω από 135 mEq/L (1mEq/L=1 mmol/L). Υποδηλώνει πλεόνασμα ύδατος σε σχέση με το νάτριο στο διαμέρισμα του εξωκυττάριου υγρού.

  Αναλυτικά »

 

 

 

Αύγουστος 2012
Σύνδρομο διακοπής των αντικαταθλιπτικών SSRIs/SNRIs
Αντωνάτος Σπύρος

Το σύνδρομο διακοπής των SSRIs (Αναστολείς Επαναπρόσληψης της Σεροτονίνης), είναι γνωστό και ως το σύνδρομο απόσυρσής τους. Θεωρείται ως ένας αστερισμός συμπτωμάτων που συμβαίνει μετά την διακοπή ή τη μείωση της δόσης ενός SSRIή και ενός SNRI (Αναστολέας Επαναπρόσληψης Σεροτονίνης-Νοραδρεναλίνης). Η κατάσταση αυτή συχνά ξεκινά με τη μείωση της δόσης ή την πλήρη και απότομη διακοπή λήψης του αντικαταθλιπτικού, και εξαρτάται πάντοτε από το χρόνο ημίσειας ζωής του φαρμάκου καθώς και από το μεταβολισμό του ασθενούς.

  Αναλυτικά »

Σημειώσεις ...

Τι σημαίνει ΨΥΧΟΔΥΝΑΜΙΚΗ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ;
(Από τον Σπινόζα μέχρι τον Bolwby και τον Mintz)

Προηγήθηκε ο ψυχίατρος- ψυχαναλυτής Glen Gabbard, ο οποίος μίλησε στα τέλη του προηγούμενου αιώνα για την τάση ενοποίησης που είχε αρχίσει να επικρατεί πια στη σύγχρονη ψυχιατρική, με το συνδυασμό φαρμακοθεραπείας και ψυχοθεραπείας να αποτελεί σχεδόν παγκόσμια πρακτική, τόσο για τις μη ψυχωτικές όσο και για τις ψυχωτικές καταστάσεις. Εισήγαγε τον όρο "δυναμική φαρμακοθεραπεία".

Ο όρος "Ψυχοδυναμική Ψυχοφαρμακολογία" επινοήθηκε λίγο αργότερα από τους ψυχιάτρους David Mintz και Barri Belnap. Σύμφωνα με αυτούς τους δύο, το συγκεκριμένο επιστημονικό πεδίο " αναγνωρίζει με σαφή τρόπο και διαχειρίζεται τον κεντρικό ρόλο που διαδραματίζουν η σημασία (π.χ. ψυχοκοινωνικοί παράγοντες) αλλά και οι διαπροσωπικοί παραγόντες στη φαρμακευτική θεραπεία". Αυτή η προσέγγιση παραδέχεται πως πολλές από τις θεμελιώδεις ανακαλύψεις της ψυχανάλυσης (όπως το ασυνείδητο, η ψυχική σύγκρουση, η αντίσταση, η μεταβίβαση, οι μηχανισμοί άμυνας) αποτελούν σημαντικές παραμέτρους στην πολύπλοκη σχέση που αναπτύσσεται και η οποία περιλαμβάνει τον/την ασθενή, την ψυχική νόσο, τον γιατρό αλλά και τη φαρμακευτική αγωγή που συστήνεται. Η επιθυμία του/της ασθενούς να αλλάξει αλλά και μία θετική μεταβίβαση τόσο στο πρόσωπο του γιατρού όσο και στη φαρμακευτική θεραπεία, μπορεί να κινητοποιήσει βαθιές αυτοθεραπευτικές ικανότητες που με τη σειρά τους να επιφέρουν θετικές αντιδράσεις από τη χορήγηση εικονικού φαρμάκου (placebo effects). Σύμφωνα με μελέτες, στο φαινόμενο χορήγησης placebo καταγράφεται πραγματική, κλινικά σημαντική και αντικειμενικά μετρήσιμη βελτίωση και αλλαγή στην εγκεφαλική δραστηριότητα, η οποία σε μεγάλο βαθμό αλληλοεπικαλύπτει τις βελτιώσεις που προκαλούνται από τη θεραπευτική αγωγή.

Όπως ακριβώς η θετική μεταβίβαση προς το γιατρό ή το φάρμακο μπορεί να οδηγεί σε θετική απάντηση των ασθενών, η αρνητική μεταβίβαση είναι πιθανό να οδηγεί σε αρνητική απάντηση, με τους συγκεκριμένους ασθενείς να είναι επιρρεπείς στην αρνητική αντίδραση μετά τη χορήγηση εικονικού φαρμάκου (nocebo response). Πολλοί από όσους βιώνουν ανυπόφορες ανεπιθύμητες ενέργειες εξαιτίας της θεραπείας θεωρούνται ως αρνητικά ανταποκρινόμενοι (μη ανταποκρινόμενοι δηλαδή) στη χορήγηση εικονικού φαρμάκου, με αρκετούς από αυτούς μάλιστα να αναπτύσσουν αντοχή στη φαρμακευτική αγωγή. Η ψυχοδυναμική έννοια της αντίστασης εξηγεί το γιατί πολλοί ασθενείς ασυνείδητα είναι απρόθυμοι να εγκαταλείψουν τα συμπτώματά τους ή επιθυμούν, για μεταβιβαστικούς λόγους, να αντισταθούν στο γιατρό. Εξυπακούεται φυσικά, πως οι μηχανισμοί άμυνας παίζουν σημαντικό ρόλο στη δυναμική της αντίστασης και αντιστρόφως.

Σύμφωνα με τους Mintz και Belnap "η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία βοηθά τους γιατρούς που συνταγογραφούν να γνωρίζουν πώς ακριβώς να συνταγογραφούν προκειμένου να βελτιώνουν τα θεραπευτικά αποτελέσματα, και με αυτό τον τρόπο αντιπροσωπεύει μία ολοκλήρωση της βιολογικής ψυχιατρικής και της ψυχοδυναμικής εναισθησίας και τεχνικής".

Η κλασσική ψυχαναλυτική θεωρία, με έμφαση στις έννοιες της αντίστασης, της μεταβίβασης, και της αντιμεταβίβασης έχει ρίξει άπλετο φως και έχει καθοδηγήσει κλινικούς γιατρούς που εργάζονται με ασθενείς που δεν συμμορφώνονται στη λήψη αγωγής. Μερικές βοηθητικές ψυχοδυναμικές έννοιες συμπεριλαμβάνουν την αποτυχία των κλινικών για ενσυναίσθηση, γεγονός που απορρέει από μία ασυνείδητη ανάγκη να αισθάνονται οι ίδιοι χωριστά από τη δυσφορία των ασθενών τους, καθώς και από τη χρήση μηχανισμών άμυνας όπως η άρνηση, η εκλογίκευση και η μόνωση του συναισθήματος.

Η μη συμμόρφωση στην αγωγή από τους ασθενείς αντιπροσωπεύει μία από τις επικρατούσες και πιο σημαντικές προκλήσεις στην ψυχιατρική πρακτική. Προσωπικά πιστεύω πως η ψυχοδυναμική θεωρία αποτελεί ένα πλαίσιο το οποίο θα μπορούσε να βοηθήσει στη διασαφήνιση της κατανόησής μας ως προς τη μη συμμόρφωση του ασθενούς. Ιδιαίτερα δε, η προσφυγή μας στη θεωρία του δεσμού του John Bowlby και στην έρευνα της ψυχοθεραπείας έχει επιτρέψει να βαθύνουμε την κατανόηση της μη συμμόρφωσης. Η ενδυνάμωση της θεραπευτικής συμμαχίας και η ενίσχυση της σχέσης της ισότιμης συνεργασίας γιατρού-ασθενούς μπορεί και να βελτιώσει στο τέλος τη συμμόρφωση.

Κλείνοντας σε αυτό το σημείο, αξίζει να σημειωθεί πως δεν μπορούμε πια να θεωρούμε τους ασθενείς μας με όρους δυισμού όπως "ψυχικός- σωματικός", "ψυχή - σώμα" κλπ. Δεν διαθέτουμε επίσης την «πολυτέλεια» να πιστεύουμε ως μοναδική θεραπευτική μέθοδο είτε τη φαρμακοθεραπεία είτε την ψυχοθεραπεία. Τα διαθέσιμα στοιχεία μας δείχνουν πως κάθε μία μέθοδος ή ο συνδυασμός των δύο μπορεί να είναι αποτελεσματικά. Οι κλινικοί που λειτουργούν είτε μόνο από μία δογματική ψυχοθεραπευτική θέση είτε από μία ψυχοφαρμακολογική θέση δεν μπορούν να κατανοούν τον ασθενή ως ολότητα. Υιοθετώντας λοιπόν τον όρο ψυχοδυναμική ψυχοφαρμακολογία στην κλινική πρακτική μας σημαίνει πως η εφαρμογή της έννοιας "εγκέφαλος-ψυχή" επιλύει πολλά διλήμματα, θέτει για χάρη του ασθενούς ερωτήματα σχετικά με τη συμμόρφωση ή μη, το θεραπευτικό αποτέλεσμα placebo ή nocebo, τη θεραπευτική συμμαχία, την αντίσταση στη θεραπεία κλπ.

Πηγαίνοντας πιο πίσω στο χρόνο, θα δούμε πως ότι αποκαλούμε ως βιολογικό και ως ψυχολογικό/ψυχικό, ως δύο εννοιολογικές κατασκευές, είναι αδύνατο μάλλον να ξεμπερδευτούν μεταξύ τους. Κάτι τέτοιο ουσιαστικά είναι αυτό που ο Ολλανδός φιλόσοφος Baruch Spinoza (1632 - 1677) πριν από τρεις αιώνες περίπου υποστήριζε: "ψυχή" και "εγκέφαλος" δεν αποτελούν δύο διαφορετικές ουσίες παρά μία – η οποία άλλοτε σε άλλο βαθμό κατανοείται με όρους "ψυχικούς" και άλλοτε με όρους "σωματικούς". Στις μέρες μας υπάρχουν αρκετοί λόγοι για να χρησιμοποιούμε την έννοια "εγκέφαλος-ψυχή" όπως ακριβώς μας λέγει ο Dan Stern: "... η έννοια εγκέφαλος-ψυχή δεν είναι μία υπολογιστική έννοια, ξέχωρη από τον κόσμο, παθητικός κομπάρσος, αλλά μάλλον ένας πρωταγωνιστής που σκέφτεται και αισθάνεται μέσα στον κόσμο..."

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΑΝΤΩΝΑΤΟΣ ΣΠΥΡΟΣ, ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ - ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ - ΚΙΝ. ΤΗΛ. 6977987543 ΤΗΛ. 210-7219533 - E-MAIL: sorfeasmn@gmail.com ||| sorfeas@otenet.gr